|
1. Akdeniz İçin Birlik
nedir?
Fransa’nın
ortaya attığı proje, 1995’te ‘Barselona Bildirgesi’ veya ‘Barselona Süreci’yle
‘Avrupa-Akdeniz Ortaklığı Projesi’ (AAO) olarak başladı. Başlangıçta, siyasi ve
güvenlik, ekonomik, ticari ve mali, sosyo-kültürel ve beşerî alanlarda ortaklık
öngörülüyordu. 2005’te bildirge başlıklarının kapsamı genişletildi. Geçen
süreçte çalışmalar, ‘Akdeniz İçin Birlik’ üzerine yoğunlaştı ve sonuçta, bu
örgütün çatısı altında, AB ile Akdeniz ülkeleri bir araya geldi. AB, 2015’te
birlik dâhilinde ‘serbest ticaret bölgesi’ oluşturulmasını istiyor.
Akdeniz İçin
Birlik, konu başlıkları itibariyle AB’nin Akdeniz politikasının ana çizgileri ve
stratejilerini de yansıtıyor. Akdeniz İçin Birlik projesi, AB ve Akdeniz bölgesi
arasında başta kaçak göç, çevre, içme suyu, enerji, ulaştırma, sürdürülebilir
kalkınma gibi alanlarda yakın işbirliği ve dayanışmayı öngörüyor. Akdeniz
Birliği’nin 2013 yılına kadar bütçesi 16 milyar Euro
civarında.
2. 13-14 Temmuz 2008’de
ne oldu?
Paris’te
toplanan 43 lider, Akdeniz İçin Birlik’in temelini attı. Önce dışişleri
bakanları, ardından hükümet ve devlet başkanları, hem ilan edilen Akdeniz İçin
Birlik’i hem bölgesel barışı sağlama yollarını tartıştı. Fransız Le Monde
gazetesi, dostlarla düşmanları bir araya getiren buluşmayı, ‘forseps ile yapılan
zor bir doğuma’ benzetti. Kapanış bildirisine göre, Akdeniz ve Ortadoğu’nun
nükleer, kimyasal, biyolojik tüm silahlardan tamamen arındırılması için pratik
önlemlerin alınması ilke kararına bağlandı. Birliğin merkezi, büyük ihtimalle
Fas’ta olacak, ancak Tunus ve İspanya’nın adı gündemde.
3. Kimler
katılmadı?
Libya lideri
Muammer Kaddafi, zirveyi ‘Batı komplosu’ olarak niteledi ve boykot etti.
Kaddafi’ye göre, birlik Arap ve Afrika ülkelerini karşı karşıya getirecek,
İslamcı militanlar tarafından ‘haçlı seferi’ olarak algılanacak. Ürdün Kralı
İkinci Abdullah ile Fas Kralı Altıncı Muhammed ise yoğun programları nedeniyle
Paris’e gitmedi.
4. Türkiye niye
katıldı?
Türkiye adına
zirveye Başbakan Recep Tayyip Erdoğan katıldı. Zirve öncesinde de Türkiye’ye
Akdeniz İçin Birlik’in, Avrupa Birliği üyeliği yönünde engel olmayacağı
garantisi verildi. Kapanış bildirisinde de Türkiye’nin daha önce ısrarla
vurguladığı gibi, “Ankara’nın, AB ile tam üyelik müzakerelerini sürdüren bir
ülke olduğu” ifadesi kullanıldı. Erdoğan zirvede yaptığı konuşmada, Türkiye’den
geçecek enerji nakil hatları üzerinde özellikle durdu. Ancak Erdoğan gitmeseydi
dahi Türkiye, Akdeniz İçin Birlik sürecinin içende yer alacaktı.
5.) Fransa, Birliği neden bu kadar çok
istiyor?
İddialara göre
Fransa, esas olarak Kuzey Afrika’daki enerji kaynaklarına yakın olmak istiyor.
Ayrıca Akdeniz, Fransa’nın hinterlandında ve dolayısıyla yayılma alanında. 13-14
Temmuz’da 43 ülke liderini Paris’te toplaması da Sarkozy’nin AB nezdindeki prestijini hayli
artırdı. Ancak birlik çerçevesinin Sarkozy’nin planlarına göre dar kaldığı da
diplomatik çevrelerde dillendiriliyor.
6. Türkiye’nin AB
üyeliğine engel mi?
Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy’nin,
Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne tam üyeliğine karşı olduğu sır değil. Hedef,
Türkiye ile AB arasında yakın ortaklık. Bunun kanallarından biri de Akdeniz İçin
Birlik. Paris’te bu birliğin hiçbir şekilde Türkiye’nin AB üyeliğine alternatif
oluşturmayacağı vurgulandı. Ancak bu, Fransa’nın Türkiye’nin AB üyeliği
hakkındaki fikrini değiştirdiği anlamına gelmiyor.
7. Diğer birlikçiler ne
istiyor?
Her ülkenin
talepleri farklı. İsrail, Avrupa masasına oturmak istiyor. Mısır, AB’den fon
almayı umuyor. Suriye, tecrit çemberini kırmak derdinde. Suriye, İsrail ile
başlayan dolaylı görüşmelerde, Avrupa ve ABD’nin arabuluculuğunu istiyor. AB
ülkeleri ise hem yeni bir pazar yaratmak hem enerji sorunları konusunda Kuzey
Afrika’ya açılmayı hedefliyor.
8. AB üyeleri AİB’ye
nasıl dâhil oldu?
Fransa, AİB’ye
sadece Akdeniz’e sahili olan ülkelerin alınmasını savunuyordu. Almanya, bu
projeye tüm AB ülkelerinin dâhil edilmesini istiyordu. Ancak 4 Mart 2008’de,
Almanya Başbakanı Angela Merkel ve Sarkozy anlaştı. Akdeniz İçin Birlik’nin 13
ve 14 Temmuz tarihlerinde Paris’te düzenlenecek iki günlük bir zirveyle
kurulması öngörüldü.
9. AİB’de hangi ülkeler
var?
AB üyesi tüm
ülkeler, Türkiye, Fas, Cezayir, Tunus, Mısır, Suriye, Lübnan, Ürdün ve İsrail.
Bu arada Libya birliğe katılmıyor. Birlikte, Akdeniz’e kıyısı olmayan
Moritanya’nın bulunması ise Fransa’nın talebi olarak niteleniyor. Filistin
yönetimi de Akdeniz İçin Birlik çatısı altında.
10. Şimdi ne
olacak?
Liderler iki yılda
bir düzenlenecek zirveyle bir araya gelecek. Projenin işleyişi konusunda
ayrıntıları belirlemek üzere, dışişleri bakanları kasım ayında bir toplantı daha
düzenleyecek. Toplantıda, sekretaryanın ve kurumlarının işleyişine daha fazla
açıklık getirilecek. Eş başkanlar konusundaki prosedüre de karar verilecek. Arap
Birliği ise sürece gözlemci olarak katılmayacak ancak ‘Barselona Süreci’
toplantılarına davet edilecek.
__________________
Enis TAYMAN
(1076 – 17 Temmuz 2008)
|
