Joseph Stiglitz Şu anda dünyanın en önemli sorunlarından biri, hiç kuşkusuz petrol fiyatlarındaki önlenemeyen yükseliş. Sizce bazı çevrelerde iddia edildiği gibi bu, ekonominin çöküşü anlamını taşıyor mu? Hayır, ben o kadar kötümser değilim. Ama evet, küresel bir yavaşlamaya katkısı olacağı kesin. Zamanlama çok kötü. Zaten küresel yavaşlama içindeyiz. Bu aşağı gidişin ne ölçüde olacağı, hükümetlerin politikalarına bağlı; ama benim yapmaları gerektiğini düşündüğüm şeyi yapmayacaklarından endişeliyim. Amerikan ekonomisine de oldukça kötümser bakıyorum. Petrol fiyatları yükselmeseydi de Amerikan ekonomisi zayıflayacaktı. İşi yüzümüze gözümüze bulaştırdık. Sanırım Amerika’nın problemlerinden kuvvetle Bush yönetimini ve Merkez Bankası’nı sorumlu tutabiliriz. Bu ikisi, akla gelebilecek en kötü makro yönetim çizgisini izlediler. Şimdi yüzlerine gözlerine bulaştırdıklarına göre, buradan sonra ne yapmalı diye sorarsanız, bunun basit bir çözümü olmadığını söylemeliyim. Sonuç olarak, şimdi tüm problemler çözümsüz bir şekilde Barack Obama yönetimine aktarılıyor.   Obama’nın kazanacağına emin misiniz? Evet, kesinlikle Obama kazanacak.   Dünya Bankası ve IMF karşıtı duruşuyla bilinen bir ekonomist olarak, Türkiye’nin uyguladığı IMF programını nasıl değerlendiriyorsunuz? Diğer ülkelerle birlikte değerlendirirsek, ben Türkiye’nin IMF ile devam etmesini bir hata olarak değerlendiriyorum. Birçok ülke devam etmedi, borçlarını en hızlı şekilde ödeyip kurtulmaya baktılar. Türkiye’nin devam etmesini, en basit anlamıyla cömertlik olarak nitelendirebilirim. Bence IMF’nin tamamen farklı bir modele ihtiyacı var. Diğer ülkelere ekonomilerini nasıl yönetmeleri gerektiği konusunda ders verirken, kendilerinin nasıl yönetilmeleri gerektiğini bilmemeleri ilginç. Onlar sizin başarısızlığınızla ödüllendiriliyorlar. Hâlbuki tam tersi, krizi destekleyen değil, engelleyen bir sistem olmalı. Ülke krizde olmadığı zaman daha çok para almalılar. Model, temelinde hatalı yani. Her şey iyi gittiğinde, hiçbir şey değişmiyor üstelik. Ama işler kötü gitmeye başladığında, diktatör görevine soyunuyorlar. Onların eline inanılmaz bir otorite veriyorsunuz ve çoğunlukla aldığınız reçeteler oldukça kötü. IMF’nin derdi, bir ülkenin iyi gidişatı değil, umursadıkları şey Batılı kredi verenler. Bankaların bankası diyebiliriz onlar için.   Bu noktadan, Türkiye’deki ekonomik sarsıntılara baktığımızda, kurtarıcı olarak gösterilen Kemal Derviş akla geliyor. Sizin de yakından tanıştığınızı biliyoruz. Sizce Türkiye için doğru bir isim olabilir mi Kemal Derviş? Bence Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nda, Türkiye’de, Dünya Bankası’nda çok iyi işler yaptı. Başarılı bir geçmişi var. Bence IMF’den farklı olarak, hem ekonomiyi anlayan hem büyüme ya da diğer sosyal konulara hassasiyet gösteren biri. İyi bir ekonomist olmasının yanında, büyük resmi de görebiliyor. IMF’nin dilinden de anlıyor. Programı değiştirebilmek için pazarlık edebilme kapasitesine sahip.   Türkiye’de yaşanan siyasi gerginlikler, ekonomik olarak nasıl bir risk taşıyor sizce? Dünyadaki diğer ülkeler gibi, Türkiye’yi de bekleyen sıkıntılar aynı: Yükselen gıda fiyatları, küresel yavaşlama, dünya para piyasalarındaki istikrarsızlık. Bunlar, Türkiye’nin kontrolü dışında gelişen öğeler. Özel olarak Türkiye’yi bekleyen sıkıntı ise çok daha karmaşık. Bu derece yüksek dış borçlarla finansal istikrarsızlık yaşanması kaçınılmaz. Türkiye’nin, karşılaştırıldığı Brezilya gibi ülkelere oranla durumu çok daha zorlu.   Siz Nobel ödüllü bir ekonomist olarak kendi hayatınızdaki ekonomik krizleri nasıl çözüyorsunuz? Hiç para sıkıntısı yaşadınız mı? Açıkça söylemek gerekirse, Amerikan bankaları hakkında ciddi kaygılarım var. Paramı yönetmiyorum ama endişelerim oluyor tabii.   Şu sıralar tercih ettiğiniz bir yatırım aracı var mı? Okurlarımıza bir tavsiyede bulunabilir misiniz? Borsaya asla güvenmesinler. Kimse borsayı yenemez. Ben şu sıralar endeks fonu almayı tercih ediyorum.                                               __________________ Ceren Şehirlioğlu Fotoğraf: Haydar ERÇİN   (1074 – 3 Temmuz 2008)