Mariza Hayli şiirli Fado’yu ve de Lizbon’u anlatmaya, güzel şair Asaf Halet Çelebi’nin Lizbonlu bir hanım Maria Barbas’a yazdığı şiir “Mariyya” ile başlayalım dilerseniz:   “Lizboa/ boa/ sim siyah saçlı kadın/ mariyya/ bir masal söyle bana/ kan nasıl çıkmadı taştan/ o ölen kimdi/ mariyya/ öleni bilmem/ buna şarkı derler/ lizboa/ ben bir şarkıyım/ atlas denizlerinden geldim/ önümde dalgalar vardı/ arkamda dalgalar vardı / arkamda dalgalar/ dalgalar bitince/ ben de biterim.”   Asaf Halet Çelebi’nin yazdığı gibi, önü arkası dalgalı bir ülke Portekiz. Akdeniz’e kıyısı olmayan bir Akdeniz ülkesi. Söz konusu yüce dalgalar, Atlantik Okyanusu’ndan, Fado da bu dalgalardan gelmekte. Portekizcede “kader” anlamına gelen Fado’nun çıkışı, 1820’lere kadar uzanıyor. Lizbon’un “en alttakiler’ bölgesi Alfama’dan yayılan bir ses Fado. Okyanusa açılmış ve dönüp dönmeyeceği belli olmayan denizcilerin ardından yakılan ağıtlar. Bu yüzden, bu kadar hüzne rağmen, bir o kadar da umut dolu Fado. Afrika, Arap ve İber Yarımadası sesleri eşliğinde, Fadistalar Fadoları yorumlar, dinleyenler Porta şarapları yudumlarken, bir kadeh de biz alıp başlayalım dilerseniz Lizbon’da dolaşmaya.   Öncelikle Lizbon’un ünlü Fado mekânlarından Adega Macpdo, Luso ve Lisboa a Noite’ye uğrayalım. Sadece müzikleyiz buralarda. Yemek yemek yok. Fado dinlerken, saygı gereği çatal bıçak sesleri çıkartılmaz, en fazla gözyaşı sesi çıkartılabilir ki, o da çok yüksek olmamalıdır, yine saygı gereği. Fado’ya yeterince doyduktan sonra, çıkalım yine sokaklara. .... Devamı Tempo'da Berrin KARAKAŞ (1012 – 26 Nisan 2007)