|
Bütün
Türkiye’nin gözü, 4 Aralık 1945 günü, Çankaya’daki buluşmadaydı. İki eski silah
arkadaşı, Atatürk’ün en yakınındaki iki insan, İsmet İnönü ve Celal Bayar, bu
kez iki ayrı partinin liderleri olarak yeniden buluşuyorlardı.
Koltuğunun
altına parti programını alan, cebine de parti rozetini koyan Celal Bayar, Köşk’e
çıktı. Laiklikle, köy enstitüleriyle, ilkokul seferberliğiyle, dış politikayla
uğraşmayacaklarına dair teminat veren Celal Bayar. Çankaya’dan dönerken Demokrat
Parti’nin kuruluş vizesini cebine koymuştu.
Artık
demokrasi çağı başlıyordu.
Ne var ki halk
arasında, ‘demokrat’ kelimesi pek bilinen bir kelime değildi. Halk kısa zamanda
bunu kendi diline çevirdi; köy kahvehanelerinde demokrat yerine ‘demirkırat’
denmeye başlandı...
1991 yılında
yayımlanan ‘Demirkırat’ belgeselinde, tek partili rejimi bir daha dönmemek üzere
tarihe gömen Demokrat Parti’nin öyküsü anlatılıyor.
Mehmet Ali
Birand’ın, Can Dündar ve Bülent Çaplı’yla birlikte hazırladığı belgeselin giriş
bölümünde, çalışmanın amacı, “Yakın tarihimizin bu en önemli ve en tartışmalı
dönemini, karşılıklı tarafların görüşlerini de ekleyerek, mümkün olduğu kadar
dengeli, gerçekçi ve tarafsız biçimde yansıtmaktır” şeklinde
açıklanıyor.
Cumhuriyet’in
kuruluşundan 1946 yılına kadar, çok partiye geçiş için tam üç deneme yapıldı.
İlki, 1924’teydi. Atatürk’ün kurduğu Cumhuriyet Halk Partisi’nin karşısına,
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası çıktı. Ancak henüz inşa sancılarının çekildiği
o dönem, muhalif seslerin yaşaması için pek uygun değildi. Terakkiperver
Cumhuriyet Fırkası altı ay sonra kapatıldı. Yöneticilerin bazıları tutuklandı,
bazıları da Atatürk’e suikast davasından idam
edildiler.
İkinci deneme
ise altı yıl sonra, Serbest Fırka’yla yapıldı. Ama o da ancak 97 gün
yaşayabildi.
Üçüncü deneme
ise ancak 16 yıl sonra oldu. Ancak yazarlar, Türkiye’nin demokrasi öyküsüne 1930
yılından başlayarak, Demokrat Parti’nin izlerini o yılların kargaşasında
arıyorlar.
Bu süreçte rol
almış tanıkların anlatımıyla, Demokrat Parti’nin doğuş, yükseliş ve çöküşünün;
27 Mayıs ihtilalinin gelişme sürecinin incelendiği çalışmada, onlarca dramatik
anı ve olay da yer alıyor. Örneğin, 27 Mayıs sabahı, Çankaya Köşkü’nün
askerlerce basılmasını cumhurbaşkanının yaveri Mustafa Tayyar aktarıyor.
Başbakan Adnan Menderes’in tutuklandığı dakikalar ise emekli Orgeneral Muhsin
Batur’un tanıklığıyla anlatılıyor.
_______________________
Demirkırat Kitap ve DVD
Doğan Kitap / 137 sayfa
24.90 YTL
(1012 – 26 Nisan 2007)
|
