Kenize Mourad 'Toprağımızın Kokusu', 5 Mayıs'ta Everest Yayınları'ndan çıktı Kenize Mourad, "Filistin'de yaşananlar aklın alabileceği şeyler değil" diyor İsrail'deki barışçı girişimler ona göre harika, ama çok çok azınlıktalar Kitap, Spinoza'dan bir alıntıyla başlıyor ve oğlu ölen İsrailli babanın konuşmasıyla sona eriyor ---------------------- Padişah IV. Murat'ın torunu Selma Sultan'ın kızı gazeteci Kenize Murat, 'Toprağımızın Kokusu'nda Filistin'de yaşanan trajediyi, devletlerin ve resmi söylemlerin uzağında, yaşayanların röportajlarıyla anlatıyor. Kitabın ilk sözü Spinoza'dan bir alıntı: "Önemli olan yargılamak değil, anlamaktır." Kitabın son sayfaları ise, 1994 yılında, 19 yaşındaki oğlu Arik, Hamas militanları tarafından kaçırılıp öldürülen İzak Frankenthal'in konuşmasına ayrılmış. Oğlunun ölümünden sonra teröre çocuklarını kurban veren aileleri biraraya getiren forumu kuran Frankenthal şöyle diyor: "Masum sivillerin öldürülmesine yol açacaksa, oğlumun katilini öldürmek için doğrulan tüfeğin tetiğine basacak ya da bombanın pimini çekecek parmağın titremesini tercih ederim. (...) Kendi adıma diyebilirim ki, ben, İzak Frankenthal, eğer işgal altında yaşıyor olsaydım, mutlaka bir özgürlük savaşçısı olur, elimden geldiği kadar çok işgalciyi öldürmeye çalışırdım." Kenize Mourad, 15 yıl boyunca gazeteci olarak çalıştığı Ortadoğu'yu üç ay süreyle gezdi ve Kudüs'ten Gazze'ye, İsrail yerleşimlerinden Cenin'e kadar hemen her yerde, her görüşten insanı dinledi. İntifadaya katılmış çocuklardan aşırı dinci İsraillilere, işgal altındaki topraklarda askerlik yapmak istemeyen retçilerden Filistinlileri savunan İsrailli avukatlara kadar onlarca kişiyle konuştu. Hepsinin öyküleri tüyler ürpertici. Kenize Mourad'la Cihangir'deki dairesinde görüştük. Mourad, "Orada olanlar hakkında en ufak bir fikriniz yok" diye söze başlıyor ve devam ediyor: "İnsanları terörist olarak adlandırmak çok kolay. Terörist demek yetmez. Neden terörist oldu? Bunun cevabını teker teker verebilirim: İnsanlar hiçbir umutları kalmadığında terörist oluyorlar ve Filistin'de yaşayan insanlar umutsuz durumda." Konuşmanın ilerleyen bölümlerinde, Filistin sorununa ilgisizlik konusuna yeniden dönüyoruz. Mourad, üç büyük yayınevinin kitabını Türkçe olarak yayınlamayı reddettiğini söylüyor. Gerekçeleri, "Türk halkı Filistin sorunuyla ilgilenmez ve kitabınız satmaz" olmuş. "Buna inanmıyorum" diyor Kenize Mourad. Filistin sorunu, Kenize Mourad'ın doğduğu ve yaşadığı Fransa'da önemli bir sorun; çünkü Fransa, Avrupa'da en fazla Müslüman ve Yahudi nüfusa sahip ülke. Ancak, fanatik Yahudilerin bu konuda saldırgan bir tutum izlediğini; çünkü İsrail politikasını eleştirmenin Yahudi düşmanlığı olduğunu iddia edecek kadar ileri gittiklerini söylüyor. Bu arada, Kenize Mourad'ı ziyarete gelen bir Fransız arkadaşı söze giriyor ve komik bir benzetme yapıyor: "Eğer bir yerde Golda Meir (İsrail'in 1978'de ölen efsanevi başbakanı) ve Sharon Stone'la karşılaşma şansınız olsaydı ve bu durumda Golda Meir yerine Sharon Stone'a kur yapsaydınız sizi Yahudi düşmanı olmakla suçlarlardı." Mourad'ın kitabında öyle yürek yakan insanların öyküleri var ki, "Hiç ailesinden biri tutuklanmamış ya da öldürülmemiş bir Filistinliyle karşılaştınız mı?" diye soruyorum, cevap veriyor: "Sanırım tüm Filistinlilerin öldürülmüş ya da tutuklanmış bir tanıdığı, arkadaşı, komşusu var. Çocuklar bu olayları ailesinde yaşamasalar, komşularında, çevrelerinde görüyorlar. Babalar götürülüyor ve geri dönmüyor. Filistinlileri çocuklarını kullanmakla suçluyorlar; ama, onlar da diyor ki, 'Çocuklarımıza bir şey anlatmamız gerekmiyor, onlar zaten her şeyi görüyorlar.' Yedikleri, içtiklerini görüyorlar. Filistinli çocuklarda ciddi beslenme bozuklukları var, çünkü aç kalıyorlar. İşte gerçek bu." İşgal altında yaşayan Filistinliler, İsrail tarafına geçemedikleri için çalışamıyor ve işsiz kalıyorlar. Topraklarını da ekemiyorlar, çünkü yerleşimciler, arazilerine gittiklerinde onlara ateş açıyor ya da tam ürün çıktığı zaman dozerlerle girip tarlaları dağıtıyorlar. "Bana çocukların rüyalarını anlattılar" diyor Mourad, "Çocuklar o kadar umutsuz ki, ne istersin diye sorulduğunda, 'portakal yemek isterim' diye cevap veriyorlar. Özellikle son 4-5 yılda yetişen neslin hiçbir umudu kalmamış. Onlar, evlerinin defalarca yıkıldığını, ailelerinin götürüldüğünü ve arkadaşlarına işkence edildiğini görmüşler. Bu yüzden, bir İsrailli avukat bana şunu söyledi: "Filistinliler nefretin ne olduğunu bilmezdi. Biz onlara nefreti öğrettik." Bütün bu tanıklıklara rağmen, Kenize Mourad, bölgede barış olabileceğine inanıyor. Mourad, "İnanıyorum, çünkü orada korkuyu gördüm" diye anlatıyor ve her iki tarafın psikolojisini şöyle aktarıyor: "İsrailliler, Filistinlilerin onları denize dökmek istediğine inanıyor. Oysa, bu doğru değil. Filistinliler ise, İsraillilerin onları bölgeden atmak istediğine inanıyor ki, bu doğru. İsrail'in yüzde 80'i büyük İsrail hayaliyle yaşıyor. İsrail Başbakanı Ariel Sharon, halkına o kadar çok yalan söyledi ki... Filistinliler ise küçük bir toprak parçasına razı. Sadece, Willy Brandt'ın Yahudi soykırımını kabul etmesi gibi, İsraillilerin de Filistinlilere yapılanları kabul etmesini ve oraya uluslararası gözlemcilerin gitmesini istiyorlar. Ve tabii ki, biraz da devleti ayağa kaldırmak için para..." "Amerika yıllardır savaş için para veriyorsa, barış için de verebilir" diyor Mourad. Sonra? "Sonra, Filistinliler unutmazlar ama affederler" diyor. Çünkü, Filistinlilerin İsraillileri çok iyi tanıdığını gözlemiş. Birçok Filistinli ona İsraillilerin 'nörotik' olduğunu, soykırım saplantısı yaşadıklarını anlatmış. Türkiye ne yapabilir? Kenize Mourad, bölgedeki tek laik Müslüman ülkenin, İsrail'le ilişkileri olan Türkiye'nin, iyi bir arabulucu olabileceğine inanıyor. "Unutmayın ki Abdülhamit, zamanında orada toprak satın almak isteyen Yahudileri reddetmişti" diyor ve Türkiye'nin dengeleyici bir rol oynayacağını söylüyor. Kimdir?/Kenize Mourad Annesi Padişah V. Murat'ın torunu Selma Sultan, babası Badalpur racasıydı Paris'te doğdu, iki yaşında annesini kaybetti. Babasıyla 21 yaşında tanıştı. Sorbonne Üniversitesi'nde psikoloji ve sosyoloji okudu. 1970 yılında Le Nouvel Observateur'de çalışmaya başladı. 15 yıl boyunca Ortadoğu, Hindistan ve Yakındoğu'da muhabirlik yaptı. 1983'te gazeteciliğe ara verdi ve annesi Selma Sultan'ın hayatını anlattığı "Saraydan Sürgüne" romanını yazdı. Kenize Mourad, halen Dublin ve İstanbul'da yaşıyor. - Nuray SOYSAL Fotoğraf: Engin IRIZ