Brüksel sisli. Böyle bir günde dinlediklerim, erkek olarak etrafımdaki sisi daha da artırıyor. Biz erkeklerin yaşamındaki değerli tüm kadınların, nasıl da sinsi bir hastalığın pençesinde olduğunu anlıyorum. Aşı üretiminde dört, beş büyük oyuncudan biri olan GlaxoSmithKline’nın (GSK) Brüksel’deki üretim merkezinde, insanın yüzüne tokat gibi çarpan bir cümle tekrarlanıyor: “Dünyada her iki dakikada bir kadın serviks kanserinden yaşamını kaybediyor.”   Bir erkek olarak yaşamımda sık duyduğum bir laf değildi serviks, bizde bilinen adıyla rahim ağzı kanseri. Fazla bilgim yoktu. Fakat şaşırtıcı olan, aslında kadınların da bu konuda çok bilgisinin bulunmaması.   Sabine De Vos, Belçika’da çok yoğun çalışan bir medya çalışanı. Enerjik ve azimli Sabine, az hastalandığından olsa gerek, kendini ‘ölümsüz’ hissediyordu, ancak bir sabah yataktan çok yorgun kalktı. Bunu yoğun kanama takip etti. Normal bir durum olmasa da hızlı iş temposunda doktora gitmeyi erteledi.   Üç hafta sonra işler düzelmeyince gittiği doktoru, tarama sonunda rahim ağzı kanserine yakalandığını söyledi. “Doktorum söyleyene kadar böyle bir hastalıktan haberim yoktu” diyor Sabine. Her yıl bu hastalığa yakalanan 500 bin kadından biriydi. Azimli Sabine, iki ameliyat geçirmesine karşın, kanserin tekrarlamasıyla üçüncü ameliyatı oldu ve hastalığı yendi.   Antwerp Üniversitesi’nde jinekolojik onkolog olan Prof. Dr. Wiebren Tjalma, karşılaştığı vakalarda, pek çok kadının Sabine gibi hastalık hakkında bilgilerinin olmadığını gördüğünü söylüyor. Tjalma, serviks kanserine HPV (human papillovirus) adı verilen bazı virüs tiplerinin yol açtığını belirtiyor: “HPV, insanda anormal hücre çoğalmasıyla bağlantılı büyük bir virüs grubu. 100 HPV tip var ve bunlardan 15’i serviks kanserine yol açıyor. Kadınların yüzde 80’i yaşamının bir anında bu virüse yakalanıyor. Virüs vücutta saklanabiliyor ve yıllar sonra bir şekilde enfeksiyonla kansere dönüşebiliyor”.   Brüksel’de bulunmamızın nedeni, serviks kanseri için geliştirilen ve bir ay içinde Türkiye’de de pazara girecek olan bir aşı. Prof. Dr. Wiebren Tjalma da aşının yüzde 100 koruma sağladığını ve 5.5 yıl etkili olduğunu ileri sürüyor: “Kadınlarda cinsel olarak aktif olmadan önce yapılan aşılama daha etkili oluyor. Ancak kadının cinsel yönden aktif hale gelmesinden sonraki aşılama da yararlı olabilir.”   Türkiye’de risk haritası   Serviks kanserinin dünyada görülme sıklığına bakıldığında, Türkiye yüzde dört ile en alt seviyedeki riskli ülkeler arasında yer alıyor. Ankara Üniversitesi’nden Prof. Dr. İlkan Dünder, bu duruma iki farklı yönden bakıyor: “Dünyaya göre düşük olmasının birinci nedeni, çok eşliliğin ve erken yaşta başlayan çok partnerli birlikteliğin nispeten diğer ülkelere göre daha az olması. Bu şans. Fakat ikinci boyutu var.   Bizde istatistiki veriler ne kadar gerçek? Doktora gitmeyip serviks kanseri nedeniyle öldüğü halde eceliyle öldü denilen kadınlar var.” Prof. Dünder’in sekiz ayrı pilot bölge çalışmasının sonuçlarından çıkan rakamlara göre, bu oran bazı bölgelerde yüzde 8’lere kadar çıkıyor. Dünyada her iki dakikada bir kadın serviks kanseri nedeniyle yaşamını kaybederken, Prof. Dünder, Türkiye’deki oranı günde iki kadın olarak veriyor.   Serviks kanserinin sadece cinsel yolla bulaştığı inanışı bir yanılgı. Tamam, kadınlar cinsel olarak aktif hale geldiği andan itibaren bu hastalığın riskini taşımaya başlıyor; ama HPV deriden deriye yakın temas ile de bulaşabiliyor. Prof. Tjalma, cinsel ilişki ile bulaşma olasılığının fazla olduğunu belirtip uyarıyor: “Aynı yatakta yatarak bile bulaştırabilirsiniz.” Ayrıca sadece kadının değil, eşinin de birden fazla ilişkiye girmesi, hastalığın yayılmasında etken oluyor.   Eğer serviks kanserinin artmasını sadece çok eşlilik veya erken yaşta seks hayatının başlamasına bağlarsak; bunu ahlaksızlığın hastalığı olarak değerlendirenler çıkabilir. Prof. Dünder bu noktada uyarıyor: “İlle de seksten bulaşan bir hastalık olarak değerlendirip işi ahlaki boyutta sınırlamak hiç doğru olmaz. Ekonomik nedenlerle aşı takvimine, serviks kanser aşısının alınmaması anlaşılabilir. Ancak bu aşının gerekli olduğunu ve hiç olmazsa maddi gücü olan kişilerin yaptırmaları gerektiğine inanıyorum.   Amacımız rahim ağzı kanserini ve sebebiyet verdiği ölümleri minimuma indirmek olmalı.” Yaşamımızda bizi veya çevremizdekileri kara bir bulut gibi takip eden bu hastalık hakkında daha fazla bilgi sahibi olmalıyız. Sis ancak böyle dağılabilir.                                                                                                      Rakamlarla serviks kanseri - Serviks kanseri dünyada, 15-45 yaşlarındaki kadınlarda en sık görülen ikinci kanser türüdür. - Her yıl 500 bin yeni serviks kanseri vakası gelişiyor ve 270 bin kadının ölümüne yol açıyor. - Araştırmalara göre, kadınların yüzde 80’ine, serviks kanserine sebebiyet veren HPV bulaşıyor. - Her kadın cinsel yönden aktif hale geldiği andan başlayarak yaşamının sonuna kadar serviks kanser riski taşır. - 10 farklı HPV tipi var ve bunlardan 15’i serviks kanserine sebebiyet veriyor.   Altı ayda üç doz   Türkiye’de Sağlık Bakanlığı 16-26 yaş arasında aşılamaya izin veriyor. Ancak yurtdışında 26 yaşın üzerindekilere de aşılama yapılıyor. İlk cinsel aktiviteden önceki her aşılama kadının yaşamının sonraki evrelerinde daha koruma sağlıyor. Cinsel yönden aktif hale gelmesinden sonraki aşılama da yararlı oluyor. Aşı, üç doz olarak altı aylık süre içinde koldan uygulanıyor.                                                 __________________ Mustafa SAPMAZ   (1055 – 21 Şubat  2008)