2004'ün il üç ayında gerçekleşen 87 trilyon Tl. zarar ve 'kadrolaşma' iddiaları buzdağının yalnızca su üzerindeki bölümü. Buzdağının görünmeyen gelince: RJ uçakları paslandırıldı, taşeron firmalara usülsüz teknik bakım yaptırılıyor, mayıs ve haziranda binden fazla uçuş iptal edildi. Yolcu sayısının artmasına rağmen, 70 uçaklık filo 58'e inince sıkışıklık başladı, iptal ve rötarlar çoğaldı. Ancak çalışanlar arasında antidepresan kullanımından tutun da, uçuş ekibinin sefer sonrası uçakta bekletilerek sonraki uçuşa hazır olmak zorunda kalmaları, şirket içi pozisyon değişiklikleriyle verilen gözdağları, uluslararası havacılık kurallarının hiçe sayılması, az sonra okuyacağınız iddialardan yalnızca birkaçı. THY dosyasını hazırlamak için yaptığımız araştırmalarda Hava-İş Sendikası Genel Başkanı Atilay Ayçin, Genel Sekreter Mustafa Yağcı, Genel Teşkilatlanma Sekreteri Kaya Sayın'dan çeşitli bilgiler aldık. Canlı tanık olarak da adları bizde saklı THY'de görevli iki pilot, iki stewart ve iki hostes ile temas kurduk. Bunun dışında medyada daha önce çıkmış çeşitli haberleri taradık ve son olarak THY Genel Müdürü Abdurrahman Gündoğdu ile röportaj yaptık. Bunların dışında Ankara ekibimiz Özelleştirme İdaresi ve Sivil Havacılık Genel müdürlüğü ile görüştü. Az sonra okuyacağınız iddialar ve belgeler, bu görüşmeler sonucu ortaya çıktı. Evet; Türkiye'nin imajını belirleyen önemli kuruluşlarımızdan biri olan THY'de kazan kaynıyor. Bu THY gibi kurum kültürüne sahip bir yapıda şimdilik olmasa yakın gelecekte büyük tehlikelere işaret ediyor. Gündoğdu ise sorunları 100 uçağa çıkararak çözeceklerini söylüyor. Son olarak sivil havacılık çevrelerinde saygın isme sahip bir uzmanın kendi ağzından bazı THY tespitleri ile giriş yazımızı bitirelim; "Yeni yönetim., neredeyse bir günde profesyonelleri yolladı, teknik adamlar evine döndü. Bu yönetim insan zenginliğini kaybetti. Böylece hafızasını ve tarihini de kaybetmiş oldu. Bu yüzden tecrübeyle değil deneme yanılma yöntemiyle hareket ediyorlar. Uçak alımı ise artık yalnızca profesyonellerin yapabileceği bir iş olmaktan çıktı. THY, yaz sezonuna hazırlıksız yakalandı. Şimdi pazarın artık uçaklarını toplamak zorundalar. Yükselen arıza oranları tehlike çizgisinde olmasa bile, müşteri memnuniyeti grafiklerini hızla aşağı çekiyor. İç pazardaki rekabet bile THY'yi rahatsız etmiyor, disipline etmiyor. Son olarak RJ uçakları dünyanın her yerinde başarıyla uçarken, yakıtlarındaki su bir sene boyunca alınmadığı için korozyon denilen illetin pençesine düşürüldü. Uçucular, yıllar boyunca uluslararası kurallara göre uçtular. Şimdi alaturka yöntemlere karşısında zorlanıyorlar. Ama her şeyden önemlisi ve kötüsü, THY'de kimse işini sevgiyle yapmıyor artık. Sevgi olmadan o uçaklar havada kalamaz..." THY Hakkındaki İddialar............................ 1.AKP geldiğinden bu yana işi ehil olmayanlara teslim ediyor. Bu iddianın dayanağı olarak Yönetim Kurulu ve şirket üst düzey yöneticileri arasında daha önce uçak şirketi yönetmiş yalnızca bir kişinin bulunması Yönetim Kurulu Başkanı Candan Karlıtekin (İBB eski Belediye İktisadi Teşebbüsleri (BİT) Daire Başkanı ve Tayyip Erdoğan'ın belediye başkanlığı döneminde İştirakler Daire Başkanlığı yaptı.) Genel Müdür Abdurrahman Gündoğdu. (İBB Ulaşım A.Ş. Genel Müdürü'ydü) Genel Müdür Teknik Yardımcısı Doç. Dr. Temel Kotil. (Tayyip Erdoğan'ın belediye başkanlığı döneminde İBB Araştırma Planlama ve Koordinasyon Daire Başkanı) Genel Müdür Mali Yardımcısı Kadir Fazlı Danışman. (Kombassan’a bağlı batan Alfa Havayolları'ndan geldi). Uçak Revizyon Atölye Başkanı Bilal Ekşi. (İBB Ulaşım A.Ş.'den geldi) İmalat Tamir Atölye Müdürü Müjdat Uludağ. (İBB Ulaşım A.Ş.'den geldi) Yer İşletme Başkanı Kemal Okutan. (İBB Ulaşım A.Ş.'den geldi) Yer İşletme Başkan Yardımcısı İhsan Baytan. (İBB Ulaşım A.Ş.'den geldi) 2.THY Charter şirketine döndü Bu iddianın dayanağı ise sürekli aksayan ve iptal edilen seferler. Üstelik 72 uçağa göre ayarlanan seferler halen 58 uçakla sürdürülüyor. Yönetim, hac ve yaz seferlerinde kapasite üzeri anlaşmalar yaptı. Mayıs ayında 612, haziran 15'e kadar 504 sefer iptal edildi. 3.İstiyorlar ama karolaşamıyorlar "Eleman almıyoruz" söyleminin ardında IMF ve Özelleştirme İdaresi'nin baskısı yatıyor. Ancak personel yetersizliği var 4.Taşeronlaşmada güvenlik riski Taşeron firma elemanları denetimsiz çalışıyor. Maaşları düşük olduğu için bu şirketlerde sirkülasyon yüksek. Uçak bakımı da yapıyorlar. Ama bunu yapmaları yasak. CHP İzmir Milletvekili Canan Arıtman taşeron işçi çalıştırılması olayını TBMM gündemine taşıdı. İş Kanunu'a göre de asıl işlerde taşeron işçi çalıştırılması yasak. 5."Esnek Planlama" diyerek dinlenme hakkı gasp edildi SHT 6 A50 sayılı yönetmelik AKP'nin ardından iki kez revize edildi. Gün birbirini takip eden 24 saat olarak tarif edildi. Esnek planlamaya olanak sağlayan bu yöntem dinlenme sürelerini budadı. 6.Uçuş ekibi, iki uçuş arasında altı saatten az süre varsa uçakta bekletiliyor Uçak indiğinde altı saatten fazla bekleyecekse ekip otele alınıyor. Daha az beklenecekse uçakta bekletiliyor. Malatya Milletvekili Ferit Aslanoğlu THY'nin uçuş ekiplerini otel yerine uçakta uyuttuğu yönünde iddiayı TBMM gündemine taşıdı. Bunu konuştuğumuz çeşitli kabin memurları ve pilotlar da teyit etti. Uçakta ekip bulunurken APU'ların (yedek motor) çalışmasının maliyeti de hayli yüksek. Uçuş saatleri geç saatlere alınarak sabaha karşı biten uçuşlarda pilotta dahil tüm uçuş ekibi uçakta sabahlayıp, aynı performans ile tekrar uçmaları bekleniyor. 7.Uçuş Ekibi uluslararası teamüllerin üzerinde uçuruluyor. Uçuş ekibine 14 saatten fazla uçuş verilemez. Bundan sonra çalışılan sürenin iki katı dinlenme vermek zorunlu. Ancak bunlara uyulmuyor. 14 saat uçuş planlanıyor. Kural 13+1 acil durumlar için uçuş saati. THY'de sürekli 14 saat ve uygulanmaya çalışılıyor. Ekip planlamanın çıkardığı programlar bilgisayarda aylık olarak görünür. Her gün tebliğlerle uçuşlar sürekli değiştiriliyor, boş günler alınıp, uçuş saatleri arttırılıyor. Şehir dışında geçirilen 24 saat boş gün sayılıyor, insanlara evlerinde aileleri, çocukları ile geçirecek vakit tanınmıyor. Kağıt üzerindeki program 110 saat limitini her ay zorluyor. Bu limit sivil havacılık kurallarına uygun değil. Sivil havacılığa karşı ise ay başında çıkarılan programlar kanıt olarak kullanılıyor. Uçuş ekibinin 15-16 gün sürekli uçuşları oluyor. 8.Ground time süresi ihlal ediliyor. Uçağın yere indikten sonra 45 dakika ile bir buçuk saat beklemesi gerekiyor. Buna zaman zaman uyulmuyor. 9.Bazı havaalanlarındaki yetersiz donanıma rağmen iniş kalkış yapılıyor. Bu yüzden uçaklar bu tür havaalanlarında eksik yolcu ile inip kalkmak zorunda kalıyor. 10.Sadece New York hattındaki rötarlar nedeniyle 2.5 milyon dolara yakın masraf çıktı Rötar yüzünden ABD hattında diğer kentlere dağıtılacak yolcular anlaşmalı şirketin uçağını kaçırdığı için ya daha fazla para ödenip farklı şirketlerden bilet alınıyor; ya da yolcular otele yerleştiriliyor 11.Call-Center kanayan bir yara Halen 260 kişi çalıştırılan call-center'de oturacak yer bulamayan personel var. Olası bir aksaklıkta İstanbul devre dışı kalırsa İzmir ve Ankara'daki kapatılan call-center'lar yüzünden THY'nin cevaplandırma ve telefonla hizmet ağı çökebilir. Mart ayı sonunda 26 kabin amiri Call center'e alındı. Call-center'in bir sürgün yeri olduğu iddiaları var. Ortalama 40 yaş civarında bulunan yıllarını uçuşa vermiş 26 kabin amiri, uçuş saatleri ile ilgili imza toplamışlardı. Bu sendikal faaliyetleri yüzünde diğer personele gözdağı vermek için call center departmanında çalışmaya zorlandılar. Bu davranış karşısında onlar da emekliliği tercih ettiler. Dünyada kabin amirliği için ortalama yaş 50 civarında. Bir memur en az 7 senelik bir eğitim ve uçuş tecrübesinden sonra kabin amiri olabiliyor. Kabaca bir hesapla 5 yıllık bir uçuş eğitimi için ortalama 100,000$ harcama yapılıyor. 12.Uçuş ekiplerinin sağlık riskleri göz ardı ediliyor. Uçucu ekibe maruz kaldıkları sağlık riski hakkında bilgi verilmiyor. California Department Of Health Service kabin memurlarındaki cilt kanseri riskini normal insanlara göre iki kat, meme kanseri riskini yüzde 30 fazla bulguladı. WHO'ya göre uçuş ekiplerinin normal insanlara göre maruz kaldıkları radyasyon daha yüksek. British Airways, uçuş ekiplerinin nükleer yakıt santrallerinde çalışanlarla denk olduğunu bulguladı. Ancak konuştuğumuz kabin memurları bu konuda bilgilendirilmediklerini söylüyorlar. Pilotlara 6 ay ila senede bir Küçükçekmece Radyasyon merkezinde check-up yaptırılıyor. Dünya havayollarında hostes ve stewartlar da senede bir check-up ve radyasyon kontrolüne tabii tutuluyor. THY'de hostesler için böyle bir uygulama yok. Ayrıca pilotlara tanınan bir sene, bir buçuk sene olarak hesaplanan yıpranma payı hostes ve stewartlara tanınmıyor. 13.Ekip uçağı tanımadan uçuyor. Uluslararası havayolu teamüllerinde kabin ekibine en fazla iki uçak için sertifika verildiği biliniyor. Oysa THY ekipleri her türlü uçakla uçuyor. Bu uçaklara ait sertifikaların eğitimsiz verildiği ve ekibin çoğunlukla uçağı tam tanımadan uçmaya kalktığı belirtiliyor. 14.Kabin memurları arasında anti-depresan kullanımı yaygın Konuştuğumuz kabin memurları ve pilotlar, özellikle anti-depresan kullanımının son derece yoğun olduğunu öne sürüyor. Bunun dışında son iki yılda "esnek uçuş sistemi" nedeniyle pek çok kabin memurunun yer hizmetine geçmek için psikolojik sorunlarını ileri sürdüğü söyleniyor. Alkol problemi diye bir şey yok. Herkes çok duyarlı. Ama aşırı yorgunluğa bağlı panik atak, depresyon ve yolcular tarafından hırpalanmak dolayı çoğunluk ayakta kalabilmek için anti-depresan kullanıyor. 15.Yönetim çalışanlara baskı uyguluyor Nisan ayı içinde uçuş saatleri konusunda Ulaştırma Bakanlığı'na verilen yaklaşık bin imzalı dilekçeden TASSA (Hostesler Derneği) ve TALPA (Pilotlar derneği) birden bire imzalarını geri çekti. Bu da yönetimin çalışanlar üzerinde ciddi baskı uyguladığı iddialarını güçlendiriyor. 16.İhale siyasi gelişmelere göre neticelenecek Uçak alım ve kiralama ihalesi AB'nin müzakere tarihi verip vermemesine bağlı olarak sonuçlandırılacak. - Enis TAYMAN