Bir depo benzin bir dolara doluyor. Şehir içi telefon görüşmeleri bedava. Şehirlerarası da bedava gibi bir şey. Ülkenin her yerine bir dolara uçabiliyorsunuz. Elektrik, su, doğalgaz ve tuz bedava. Burası Türkmenistan. Devlet Başkanı Saparmurat Türkmenbaşı'nın tabiriyle, Anavatan'dan gelen Türkler olarak Atavatan'da misafir ediliyoruz. Malatya kökenli Çalık Holding'in bu ülkedeki 12'nci fabrikasının açılışı için gazeteciler, milletvekilleri, işadamları ve neredeyse Malatya eşrafının tamamından oluşan 130 kişilik bir ekip olarak başkent Aşkabat'a indiğimizde başlıyor her şey. Karakum Çölü'nün ortasında adeta bir anıt şehir çıkıyor karşımıza. Bizi bir kenara bırakın, kente dört yıl önce gelenler bile neredeyse küçük dillerini yutacaklar. Aşkabat herhalde dünyada silueti en hızlı değişen kent. Yönetim binaları, apartmanlar, yollar, alışveriş merkezleri (Türkmenlerin deyimiyle sevda merkezi), müze, devasa parklar, heykeller, spor merkezleri, okullar akıl almaz bir hızla ama bir o kadar da planlı bir şekilde yapılıyor. Tüm bunlar son birkaç yıla sığdırılmış. Devlet Başkanı Saparmurat Türkmenbaşı, "Size bembeyaz bir kent inşa edeceğim" sözü vermiş. Beyazlığın sırrı Türkiye ve İtalya gibi ülkelerden ithal edilen süt gibi damarsız mermer. İstisnasız tüm binalar bu mermerle kaplanıyor. Duyduğumuza göre, Türkmenbaşı'nın bu merakı yüzünden Afyon'da mermer ocakları kurumuş. Başta Çalık Holding'e bağlı Gap İnşaat olmak üzere Türk şirketleri başkent Aşkabat'ı gece gündüz süren bir faaliyetle yeniden inşa ediyor. Sovyetler zamanında kalan özensiz yığma binalar yıkılıp yerlerine, yüksek sütunlarla süslü, Roma ve Selçuklu karışımı yapılar dikiliyor. Biraz da Türkmenbaşı'nın vaktiyle eğitim gördüğü ve pek beğenip, hayran olduğu Saint Petersburg'a benzetme niyeti varmış. Son bir yıl içinde 35 bin kişilik iki stadyum, dokuz tiyatro binası ve sayısız konut kazandırılmış kente. Ülke, doğalgaz zengini olduğu için hava kirliliği sıfır. Türkiye'nin kaçırdığı bir fırsat olan Türkmen gazı, sıfıra yakın kükürt oranıyla dünyanın en temiz enerji kaynaklarından biri. Dolayısıyla İstanbul'da olsa bir aya kalmaz kararacak olan mermerler Aşkabat güneşinde ışıl ışıl parıldıyor. Her şey gıcır gıcır, pırıl pırıl, sigara içmenin yasak olduğu cadde, sokak ve parklar cetvelle çizilmiş gibi düzgün. Kabul etmek lazım ki, bir yağlı boya tablo havasındaki kent bu haliyle insanın içini açıyor. Aşkabat'ı bir de 10 yıl sonra görmek gerek. Bakalım bir rüya, anıt kent olacak mı gerçekten. Tabii bina yoğunluğu arttıkça beyaz mermerin ve bir hayli iddialı olan mimari konseptin itici ve irkiltici olma riski de mevcut. Ama Türkmenlerde bu estetik kaygı varken bu işin de bir çaresini bulurlar gibime geliyor... Türkiye'de Koç Holding ve Sabancı Holding'i toplayın buna bir de Eczacıbaşı'yı ekleyin, Türkmenistan'da Çalık Holding'in ne ifade ettiğini daha iyi anlarsınız. Türkmenistan'da zaten özel sektör adına ne varsa Türk şirketlerinden soruluyor. 155 Türk firmasının faaliyet gösterdiği ülkede işçisiyle, patronuyla, profesyonel yöneticisiyle 13 bin Türk ekmeğini kazanıyor. Türkmenbaşı bağımsızlığın ilk yıllarında büyük müteahhitlik işlerini Fransızların ünlü inşaat şirketi Bouyges'e vermiş. Şirket Türkmenistan'da hâlâ aktif, ancak artık bu işler daha çok Türklerden soruluyor. Türkmenistan'ın en önemli gelir kaynağı doğalgazı. Kişi başına düşen milli gelir 800 dolar civarında. Ülke hızla kalkınıyor görünüyor. Türkmenistan’da iş yapan ne kadar işadamı varsa, Türkiye'nin Rusya yerine bu ülkeden gaz almamasına içerliyor. Bugün Türkmen gazını 30 yıl süreyle Rusya bağlamış durumda. Yakın zamana kadar Rusların, Türkmen gazına verdikleri fiyat ton başına 35 dolar idi. Daha yeni 60 dolara çıktı. Orta Asya'da iş yapanlar 1990'lardaki bağımsızlık furyasından Rusya'nın kârlı çıktığında hemfikir. Şöyle ki; Rusya daha önce doğal kaynak zengini bu cumhuriyetlerin bir yandan nimetlerinden yararlanırken bir yandan da külfetini çekiyordu. Bu bölgelere iş, aş ve eğitim hizmeti vermek, güvenliği sağlamak zorundaydı. Bağımsızlıkla birlikte bu yüklerden kurtulan Rusya, Türkmenistan örneğinde görüldüğü üzere, nimetlerden yararlanmaya ise hâlâ devam ediyor. Türkmen gazı temiz olduğu kadar verimli de. Konunun uzmanları Mavi Akım'dan gelen gazın önemli bölümünün su buharı içerdiğinin altını çiziyorlar. Basından uzak durduğu ve yatırımlarını Türkiye'den ziyade yurtdışında yaptığı için kimilerinin 'gizli zengin' olarak nitelendirdiği Çalık Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Çalık'ın, Türkmenistan macerası 1992'de başlamış. Sekizinci Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın vefatından kısa bir süre önce çıktığı Orta Asya gezisinde yanında götürdüğü işadamlarından biri de Ahmet Çalık. O zamanlar 34 yaşında gencecik bir işadamı olan Ahmet Çalık, Özal'ın sayesinde Saparmurat Türkmenbaşı ile tanışmış. Bugün ise Ahmet Çalık için herkes, "Türkmenbaşı'nın kardeşi gibidir" yorumunu yapıyor. Yani 13 yılda nereden nereye... Türkmenbaşı, "Haram yemez, dürüst insan" diye tarif ettiği ve çok güvendiği Çalık'a, Tekstil Sanayi Bakan Yardımcılığı unvanını vermiş. Malatyalı işadamı kabine toplantılarına katılabiliyor. Çalık'ın Malatya Organize Sanayi Bölgesi'ndeki üretim tesisisin adı bile Saparmurat Türkmenbaşı Tekstil Fabrikası. İlk işleri Aşkabat'ta 35 milyon dolar yatırımla kurdukları tekstil tesisi olmuş. Türkmenistan pamuğu Mısır'dan sonra dünyanın en kaliteli pamuğu sayılıyor. O yüzden de burada üretilen jean kumaşını satın almak için dünya devleri kuyrukta bekliyor. Çalık Grubu, Rusya pazarına da Americano markasıyla jean veriyor. Grubun Türkmenistan'daki diğer faaliyet alanları ise inşaat, çimento, kâğıt ve enerji. Ahmet Çalık'ın ülkeye yaptığı yatırımın tutarı 1.2 milyar doları bulmuş durumda. Bir ay önce açılan 160 milyon dolarlık çimento fabrikasının ardından Türkmenbaşı'nın açılışını yaptığı gübre fabrikası 240 milyon dolarlık bir yatırım. Türkmenbaşı daha fabrikanın açılışını yaparken Ahmet Çalık'tan iki yeni yatırım daha istiyor. Bugün Türkmenbaşı yabancı yatırımcılara özellikle de Türkiye'den gelenlere gayet uygun iş ve yaşama imkânları sunuyor. Ama Ahmet Çalık gibi ilk gelenler çok zor günler geçirmişler. Türkmenistan o zamanlar tam bir yokluklar ülkesi imiş. Ne kalacak bir otel ne de yemek yiyebileceğiniz bir restoran varmış. Artık bunlar sorun olmadığı gibi Aşkabat'ın hatırı sayılır bir gece hayatı da var. Şişe suyunun Türkiye'den getirildiği, ekmeğin karneyle dağıtıldığı bir ülkede yatırıma kalkışmak her babayiğidin harcı değil. Ahmet Çalık o günlerde aldığı riskin ve çektiği zahmetin karşılığını bugün fazlasıyla alıyor. Türkmenistan'da hâlâ iş yapmanın kendine özgü zorlukları var. Küçük bir ayrıntı yüzünden projeniz rafa kaldırılabiliyor ya da bitirdiğiniz işe sıfırdan yeniden başlamanız beklenebiliyor. Görünen o ki, bunu yapabilen iyi para kazanıyor, yapamayan da gidiyor. Türkiye'nin önde gelen pek çok firması bu gibi sebeplerden ötürü milyar dolarlık işlerden vazgeçmek noktasına gelmiş. - Nazire KALKAN