Bugüne kadar görme engelliler ya sinemaya gitmediler ya da gittiklerinde yanlarında birileri onlara, oyuncuların konuşmadıkları sahnelerde “Şu an kadın ofiste mektup yazıyor, adam yemek yiyor, çocuklar bahçede top oynuyor” gibi tariflerde bulundular, hatta zaman zaman sinemadaki diğer seyirciler tarafından da ‘gürültü’ yaptıkları için azarlandılar. Ancak “sesli betimleme” sistemi sayesinde bu sıkıntılar tarihe karışacak. Çünkü görme engelli kişi sinemaya gittiğinde ona bir kulaklık verilecek, konuşma olmayan sahnelerde ise bir ses, filmde olup bitenleri anlatacak. Böylece bugüne kadar filmlerin neredeyse yüzde 80’ini anlamayan görme engelliler tek başlarına ve “anlayarak” film izlemiş olacaklar. ABD’de 1980’li yıllardan beri var olan ve görme engellilerin sinemada tek başlarına film izleyebilmelerini mümkün kılan “sesli betimleme” sistemi, geç de olsa 2007 yılında Türkiye’de Boğaziçi Üniversitesi gönüllüleri tarafından hayata geçirildi.   Kasım 2006’da hayata geçirilen ‘Sesli Betimleme Projesi’ kapsamında ise Boğaziçili gönüllüler henüz bir film seslendirdiler. Umut Aral’ın ‘Çarpışma’ isimli bu filmi ise görme ve işitme engelli vatandaşlara uygun olarak İstanbul, Yalova, Diyarbakır ve Sivas’ta sinema, okul ve kültür merkezlerinde gösterildi. Sesli betimleme sisteminin maliyetinin 2000-3000 dolar civarında olduğuna değinen Boğaziçi Üniversitesi Engelliler Komisyonu Öğrenci Temsilcisi ve Sesli Betimleme Projesi Koordinatörü Kenan Önalan, “Görme engellilerin de film seyredebilmeleri için gerçekleştirdiğimiz sesli betimleme sistemini Türkiye’de yaygınlaştırmak istiyoruz. Bunun için de il il dolaşıp, seslendirdiğimiz filmimizin tanıtımı yapıyoruz. 2007 yılının sonuna kadar üniversitemizde 15-20 film seslendirmeyi düşünüyoruz. Gelecek sene de bir filmin sinemada gösterilmesini istiyoruz. Daha sonra bu konuda yasal bir düzenlemenin çıkarılması için uğraşacağız. Biz para istemiyoruz. Hizmet vermek için özellikle kamudan, bakanlıklardan destek bekliyoruz. Kültür Bakanlığı bu işe el atabilir” diyor.   Filme ilgi büyük   Boğaziçi Üniversitesi bünyesinde yeni kurulan Türkiye’nin ilk ve tek görme engelliler internet kütüphanesi, yani Görme Engelliler Teknoloji ve Eğitim Merkezi’ndeyiz. Görme engelliler, kısaca GETEM olarak bilinen bu merkeze internet aracılığıyla Türkiye’nin ve dünyanın her bir yerinden ulaşıp, istedikleri kitabı, gazeteyi ve dergiyi “dinleyebilirler”. Aldığımız bilgilere göre Boğaziçi Üniversitesi’ndeki bu sesli kütüphanede şu an 4 bin kitap ve 19’a yakın günlük gazete var. Kütüphaneye ise sadece Türkiye’deki değil, Türki Cumhuriyetleri, Almanya, Fransa ve Kanada’da yaşayan görme engelliler bile üye olmuş durumda. Kütüphane bünyesinde artık film de “dinlemek” mümkün. Çünkü sesli betimleme yapılan filmlere kütüphanenin web sitesinden ulaşılabiliyor. Henüz sadece Umut Aral’ın “Çarpışma” isimli filmi internet sitesinden indirilebiliyor. Sesli Betimleme Projesi Koordinatörü Kenan Önalan bu sayının artacağını söylüyor. Aynı zamanda Boğaziçi Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nde öğrenci olan görme engelli Önalan, Türkiye’de bu konuda öncü olmak istediklerini ifade ediyor. Önalan, projeyle ilgili şunları anlatıyor:   : “Ben 1996 yılından beri Boğaziçi Üniversitesi’ndeyim. İki yıl okuduktan sonra Kanada’ya gittim, 7 yıl orada çalıştım. Daha sonra Türkiye’ye dönüp, üniversiteye kaldığım yerden devam ettim. Film konusunda bir eksikliğimiz olduğunu gördüm ve arkadaşlarla sesli betimlemeli film yapmaya karar verdik. Kanada’da sesli betimleme, yani görsel kısımların üçüncü bir kişi tarafından anlatılması çok yaygın. 1980’de ABD’de başlamış bu sistem. Türkiye’de de biz buna öncü olmaya karar verdik ve Temmuz 2006’da bir öğrenci grubu kurduk. Önce filmin metnini yazdık. Filmin orijinal halini bozmadan sesleri yedirerek sesli betimlemeli ilk filmimizi oluşturduk. Şu an il il dolaşıp bunun tanıtımını yapıyoruz. Film galamız üniversitede oldu. Daha sonra Yalova, İstanbul, Diyarbakır ve Sivas’ta oldu gösterim. Sadece görme engelliler değil, filmi işitme engellilerin de anlayacağı şekilde, alt yazılı oluşturduk. Bu işin maliyeti 2000-3000 doları geçmiyor aslında. Bir film yapılırken milyonlarca dolar para harcanıyor. Buna da para ayrılabilir.”   Peki, tepkiler nasıldı? Diyarbakır’da, Sivas’ta, Yalova’da, İstanbul’da kendilerine özel hazırlanmış bir film izleyen görme ve işitme engelli insanlar neler hissettiler? Harika tepkilerle karşılaştıklarını söyleyen Önalan, engellilerin ilk kez bir filmi doğru dürüst anlayarak izlediklerini söylüyor: “Bu sistemin sinemalarda yaygınlaşmasını istiyoruz. Filmimize müthiş ilgi gösterildi. Her ilde ortalama 250 seyirci vardı. İkinci filmin ne zaman geleceğini sordular. Biz bu işi gönüllü olarak yapıyoruz. Ama devlet kurumlarının da bizi desteklemesini istiyoruz. Örneğin Kültür Bakanlığı, belediyeler, bakanlıklar bu işe el atabilir.”   Sesli Betimleme Projesi’nde aktif olarak 15 gönüllünün yer aldığını söylüyor Önalan. Tanıtım, dublaj, teknik çalışma, metin yazımı gibi pek çok görevde yer alan bu gönüllülerin yanı sıra üç görme engelli öğrencinin de bu projede yer aldığını anlatıyor. Önalan, Türkiye’deki engellilerin kendi engellerinden çok, toplumun önlerine ekstradan koydukları engellerle mücadele ettiklerini söylüyor. Önalan, “Biz engelleniyoruz aslında. Engelli değil, engellenmişleriz aslında” diyor.   “YÖK desteklemiyor”   Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi Bölümü Başkanı, aynı zamanda da Boğaziçi Üniversitesi Engelliler Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Fikret Adaman, üniversitedeki engelli öğrencilerin eğitim görebilme, sosyal hayatın içinde yer alabilmeleri için ellerinden geleni yaptıklarını belirtiyor. Şu an üniversitede 20 civarında görme engelli, üç de bedensel engelli öğrencinin eğitim gördüğünden söz eden Prof. Adaman şöyle konuşuyor: “Üniversitemizde görme engelliler için filmleri özel seslendirmeye başladık. Bu filmlere görme engelliler bizim internet sitemizden de ulaşabilirler. Türkiye’de yaklaşık 450 bin görme engelli var. Biz bu insanların eğitimine katkıda bulunmaya çalışıyoruz. Filmlerde sesli betimleme, bazı ülkelerde zorunlu. Ancak Türkiye’de maalesef böyle bir kanun yok. Sesli betimleme projemizi Türkiye genelinde yaygınlaşacağız. Bazı şehirleri dolaştık. Daha da dolaşacak, filmlerimizi sinemalarda göstereceğiz...” Prof. Dr. Fikret Adaman engellilerin eğitimi için üniversite olarak kendi çaplarında uğraştıklarını belirterek, YÖK’ten maalesef gereken ilgi ve desteği alamadıklarını da sözlerine ekliyor: “YÖK, engellilerle ilgili üniversitelerde bir birimin açılmasıyla ilgili bir şey yayınladı ama bunun nasıl tesis edileceği, kimin tesis edeceği, nasıl tesis edeceği, hiçbir şey belli değil. Bir iki üniversite daha var bu konuda duyarlı olan, ama Türkiye’deki diğer üniversitelerde maalesef engelli öğrencilerle ilgili bir hassasiyet yok...” Daha fazla bilgi için: www.getem.boun.edu.tr Tel: (0212) 359 75 38.   -----------------------------   50 engelli işe girdi Merck Sharp&Dohme İlaçları’nın başlattığı ‘Kendini Engelleme’ eğitim projesi ile bedensel engellilere iş imkânı sağlandı. Sarıyer Belediyesi’nin işbirliği ile başlatılan kampanya kapsamında 50 bedensel engelliye iş hayatına yönelik bilgisayar, sanat-sosyal gelişim, kimlik gelişimi üzerine eğitim verildi. Eğitimin kapıları, İstanbul sınırları içinde oturan 18 - 40 yaş arasında, çalışma gücünün en az yüzde 40’ından yoksun tüm fiziksel engellilere açıldı. Üç aylık kursta; kendisi de engelli olan basketbolcu Ramazan Çuğlan katılımcılara, uygun spor programları hakkında koçluk yaparken müzisyen Burhan-Gökhan Şeşen kardeşler ve Murat Güner’in oluşturduğu Grup Yorumsuz da engellilerin kendini sanat yoluyla ifade edebilmesine yardımcı oldu. Psikoterapist Eğitimci Dr. Nevin Eracar yönetimindeki ekip ise engelli kursiyerlere ‘Kendilik ve Kimlik Gelişimi’ üzerine eğitim verdi.   İş-Kur ile yapılan iş birliği sayesinde de kursiyerlerin bir kısmına iş bulundu. Kursiyerlerden 14 kişi MSD’deki engelli kadrosuna dâhil olurken, 7 kişi de Ernst&Young ve diğer firmalarda işe başladı. ‘Kendini Engelleme’ eğitiminin farklı öğrencilerle ikinci üç aylık dönemi de Ocak 2007’de başladı.   Kayıt için: (0212) 324 61 93   --------------   Engelliler yasal haklarını öğreniyor İstanbul Büyükşehir Belediyesi Sağlık ve Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı bünyesinde hizmet veren Özürlüler Müdürlüğü (İSÖM), engellileri ve yakınlarını bilgilendirme toplantılarına devam ediyor. İstanbul genelinde düzenlediği toplantılarla engelli ve engelli yakınlarına yasal haklarını anlatan Özürlüler Müdürlüğü avukatları, geçen günlerde Ümraniye’deydi. Ümraniye Özürlüler Merkezi’nin Mehmet Akif Kültür Merkezi’nde düzenlenen seminere yaklaşık 200 kişi katıldı. Seminerde, engellilere sosyal hakları, engelli sağlık kurulu raporu, engelli maaşıyla ilgili son değişiklikler, engelli maaşı özel eğitim uygulamalarına ilişkin genel bilgiler, bakım hizmetlerine ilişkin gelişmeler, engellinin iş ararken izleyeceği yollar ve istihdama ilişkin hakları, özürlülükte emeklilik, özürlü araç alımı, Beyaz Kart ve refakatçi kartlarının alınışı ile ilgili konular hakkında bilgi verildi.   Bilgi için: Özürlüler Müdürlüğü Tel: 0212-252 42 00   ---------------   Gazi Üniversitesi’nde ‘Konuşan Kitaplık’ kuruldu Görme engellilerin de kitap okumaları için açılan kütüphanelerin sayısı her geçen gün artıyor. 12 Ocak 2007 tarihinde Ankara Gazi Üniversitesi Merkez Kütüphanesi bünyesinde görme engelliler için ‘Konuşan Kitaplık’ hizmete girdi. Çok daha geniş öğrenci kitlelerine hizmet etmek istediklerini belirten kütüphanenin Multimedya Bölüm Sorumlusu Zeki Bocukçu, engelli öğrencilerin kütüphaneden yararlanmaları amacıyla, görme engelliler bölümü açtıklarını belirtiyor. Kütüphanede çeşitli konulardan oluşan 143 adet Braille alfabesi ile yazılmış basılı kitap, 1018 adet sesli kitap, Türkçe/İngilizce sözlükler ve romanlar da var.   Bilgi için: (0312) 202 29 00                                                                 ______________________ Bade GÜRLEYEN Fotoğraf: Engin IRIZ   (1000 – 1 Şubat 2007)