|
İstihbaratın yeni ekosistemine, birbiriyle yakından ilgili, iki düzeyden
yaklaşılabilir. Birinci düzey uzun dönemli, soğuk savaş sonrasında yeniden
şekillenen jeopolitiğin ve piyasa ilişkilerinin yayılmasında yaşanan hızlanmanın
(küreselleşme) etkiledikleri toplumsal coğrafyalarda yarattıkları yıkıcı,
yeninde şekillendirici ve dönüştürücü etkilere ilişkin. İkinci düzey ise
SSCB’nin çöküşü, küreselleşme karşıtı gösteriler, 11 Eylül 2001 saldırısı, Irak
Savaşı gibi ‘tarihsel olayların’, borsa krizleri gibi ekonomik kırılmaların
etkilerine ilişkin.
Bir de küresel siyasi coğrafyanın bu iki düzeyinden oluşan sahnesinde
oynanan uzun soluklu bir oyun söz konusu: ABD hegemonyası gerilerken, Avrupa
Birliği, Çin ve Rusya gibi blok ülkelerin ekonomik siyasi etkilerinin hızla
artmasına paralel yeni bir güçler dengesi oluşuyor. Ne yönde gelişeceği henüz
belli olmayan bir ‘güç transferi’ süreci şekilleniyor.
İstihbarat örgütleri de ister istemez çalışmalarını, ait oldukları
devletlerin bu ekosistem içindeki uzun ve kısa dönemli gereksinimlerine göre
yeniden düzenlemeye çalışıyorlar. Bu yeniden düzenleme, bir istihbarat örgütünün
ait olduğu devletin konumuna göre, kurumsal/örgütsel düzeyden, istihbarat
teknolojisine ve yönlendirici siyasi doktrine kadar yeniden şekillenmesine ya da
egemen müttefikten bu bağlamda gelen sinyallere, taleplere, projelere adapte
olmasına ilişkin sorunları gündeme getiriyor.
SSCB sonrası
Soğuk savaşın ardından, uluslararası jeopolitiğin fay hatları, iki blok
arası sürtüşmeden, doğal kaynakların coğrafyasına kaymaya başlarken; SSCB
coğrafyasındaki nükleer silahların geleceği, uluslararası düzeni tehdit edecek
aktörlerin eline geçmesinin önlenmesi de önemli bir sorun olarak ortaya çıktı.
Diğer taraftan, gerek doğal kaynakların bulunduğu bölgeler, gerekse
SSCB’nin parçalanmasıyla olaşan yeni siyasi coğrafya, çoğu kez, istikrarsız,
başarısız ya da çökmüş devletlerden oluşan, hukuksuzluğun egemen olduğu, sürekli
çatışmaların yaşandığı, gelişmiş ülkelere doğru dış göçlerin kaynağı haline
gelmiş bölgeleri içeriyordu.
...
Devamı Tempo'da
Ergin YILDIZOĞLU
(1029 – 23 Ağustos 2007)
|
