Tezkere sonrası olası sınır ötesi bir operasyonun iktisadi maliyetini sağlıklı şekilde hesaplayabilmek için, yeterli bilgiye sahip değiliz. Kamu hesaplarında, güvenlik harcamalarının ayrıntılı analizini yapabilecek şeffaflık maalesef yok. Üstelik gizlilik de içeriyor.   Bugüne kadar yapılan operasyonların maliyeti de analiz edilmiş değil. Geriye doğru gittiğimizde, 1974’teki Kıbrıs harekâtının, 1984 sonrası PKK’ya karşı yürütülen sayısız sınır ötesi operasyonun, genel olarak kesintilerle 23 yıldır süren düşük yoğunluklu savaşın iktisadi maliyeti hakkında açık bilgilere sahip değiliz. PKK’ya karşı 23 yıldır sürdürülen düşük yoğunluklu savaşın Türkiye’ye ekonomik maliyeti için yuvarlak rakamlar sarf ediyoruz.   Kamuoyunda, “23 yılda, savaşın 150-200 milyar dolarlık bir maliyeti olmuştur” şeklinde dönen bir değerlendirme mevcut. Ancak ifade edilen rakamlar hiçbir analize dayanmıyor, ne resmi nitelik taşıyan ne de akademik bir çalışma bulunuyor. Operasyonlar ve savaş,  iktisadi araştırma ve analiz için yasak bölgedir. 22 yıldır akademik ve hakemli bir dergi yönetiyorum. Bu konuda gelen bir makale hatırlamıyorum. Bırakın iktisadi maliyetini, Türk ve Kürt kökenli TC vatandaşı kaç kişi bu savaşta öldü, onu da bilmiyoruz. Kayıp sayılarını da yuvarlayarak, “23 yılda 10 bini Türk, 40 bin kişi öldü bu savaşta”  diyoruz.   Yedek ödenek gerekebilir   Birinci Körfez Krizi’nde ve 2003’teki tezkere öncesinde, Türkiye’nin muhtemel iktisadi kayıpları üzerine bazı çalışmalar yapıldı. Ancak sınır ötesi operasyon farklı bir durum. Kendi kaynaklarınıza dayanacaksınız. Ayrıca maliyet,  operasyonun süresine, hacmine bağlı olarak değişebilecektir. Yine de bazı hususlara dikkat çekebiliriz.   Birincisi, operasyonun kamuya maliyetidir. Sonuçta, harcama artırıcı bir durumdur. Eğer harcamalarınızın kaynağını yaratmışsanız, mali disipline, enflasyon ve makro ekonomik dengelere olumsuz etkisini sınırlayabilirsiniz. Bu yıl içinde yapılacak operasyon için 2007 bütçesinde var olan ödenekler kullanılabileceği gibi, yedek ödenekler devreye sokulabilir, ödenek kaydırılması da yapılabilir. 2008 bütçesi Meclis’e yeni sunuldu, olası operasyon düşünülerek hazırlandığını düşünüyorum.   Dış yatırımlar etkilenebilir   İkincisi, dış ticarete olan etkileridir. Sonuçta Irak’a komşuyuz ve Türkiye’nin bölgeye azımsanmayacak ihracatı bulunmaktadır. Ayrıca Türk girişimcilerinin pek çok sektörde yüklü miktarda yatırımları bulunuyor. Türkiye mahreçli pek çok şirket ciddi hacimlerde inşaat-taahhüt işleri yapıyor. Olası bir operasyon, bölgedeki mevcut ticareti ve yatırımları etkileyecektir.   Üçüncüsü, böylesi bir operasyonun uluslararası alanda da yansımaları olacak, Türkiye ekonomisi de bundan payını alacaktır. Tezkerenin Meclis’ten çıkması bile dünya petrol fiyatlarını yukarıya çekmiştir. Enerjide yüzde 90 dışa bağımlı bir ülke olan Türkiye’nin enerji faturası artacaktır. Cari açığın önemli bir bölümü, enerji maliyetlerinden kaynaklanmaktadır. Siz cari açığınızı uluslararası piyasalardan finanse edebildiğiniz ölçüde ayakta durabilen bir ülkesiniz. Borçlanabilirseniz, ekonominizi döndürebiliyor ve büyümeyi sağlayabiliyorsunuz.   Bunu sağlayabilmek için de yüksek faizler ödüyorsunuz, uzun süren operasyon Türkiye’nin risk primini yükseltip, borçlanma maliyetini de artırabilir. Borçlanma maliyetinin artması, borç stokunu, kurlar ve enflasyon dâhil, tüm makro ekonomik parametreleri olumsuz etkileyebilecektir.   Olası ambargolar   Diğer bir husus, Kuzey Irak’a uygulanması düşünülen ambargolardır. Habur dâhil bölgeye açılan gümrük kapılarının kapanması gündeme getirilmektedir. Kuzey Irak elektriği Türkiye’den almaktadır. Türkiye’den iletilen elektriğin kesilmesi de düşünülen tedbirlerden biridir. Karşılıklı muhtemel tedbirlerin alınması halinde, alınan önlemlerin iktisadi maliyeti de söz konusudur.     Son olarak, Türkiye’nin tükettiği ve kayıtlarda olmayan yıllık yüzde 10-15’lik kaçak akaryakıt girişi olduğu iddia edilmektedir. Kaçak akaryakıt pazarının 8 milyar dolar olduğu Meclis araştırma komisyonu raporunda yazılmıştır. Kaçak akaryakıt ve ham petrol ticaretinin çok büyük bölümünün, Türkiye’nin güneydoğusu ile Kuzey Irak arasında olduğunu belirtelim.   Son söz olarak, sınır ötesi operasyonların iktisadi maliyetlerine bakarken ‘kayıt dışı ve kirli ekonominin’ büyüklüğünü göz ardı etmemek gerekiyor. Bölgenin kayıt dışı iktisadi büyüklükleriyle, terör ve karşı operasyonlar arasındaki nedenselliğe dikkat çekmekte fayda var.                                               __________________ Ali BİLGE   (1038 – 25 Ekim 2007)