Isparta’da meydana gelen uçak kazası, 57 kişinin ölümüne neden olurken, Türk sivil havacılığı için de onarılması zor yaralar açtı. Başta firma, sonra uçak ve pilotlar namlunun ucuna oturtuldu. Oysa kazanın nedeni, havacılık konusunda uzman kişiler için bile henüz kesin olarak belli değil. Gerçi istatistiklere göre dünyada uçak kazalarının yüzde 86’sının pilotaj hatasından gerçekleştiği biliniyor. Isparta’da ise yapılan incelemelerin ardından muhtemelen kimin gerçekten ‘suçlu’ olduğu bulunacak.   Ancak, Tempo olarak konuyla ilgili yaptığımız araştırmalarda karşımıza hayli ilginç bir istatistik çıktı. Buna göre, 1959’dan bu yana ‘Türk tescilli’ uçakların yaptığı 13 ölümcül kazanın 10’u, Türkiye sivil havacılığının denetimindeki havaalanlarında gerçekleşmişti. Üstelik bunların çoğu, donanımı zayıf meydanlarda olmuştu.   Her gün Türkiye’den sayısız sefer düzenlenen gelişmiş ülkelerde uçaklarımızın yaptığı son kaza ise 34 yıl önceydi. O zaman aklımıza şu sorular geldi: Meydana gelen uçak kazalarında suç yalnızca pilotlarda veya uçaklarda mıydı? Acaba havaalanlarımızda durum neydi? Örneğin, Isparta Süleyman Demirel Havaalanı’nda inişler için önemli bir kolaylık sağlayan ILS adlı cihaz yoktu. Bu cihaz olsaydı acaba o talihsiz 57 yolcu bugün yaşıyor olur muydu?   Araştırmalarımızın sonucunda, bir pilotun sağlıklı iniş kalkış için yalnızca sağlam bir çift göze ve tecrübeye ihtiyacı olduğunu gördük. Ancak şunu da anladık, en tecrübeli pilotların bile uçmaktan hoşlanmadığı havaalanları var. Bu yüzden haberimizin yönünü pilotların Türkiye’de ‘sevmediği’ havaalanlarına çevirdik. Sevmemekten kastımızı ise ‘coğrafi zorluklar, teknik donanım yetersizlikleri, personel eksiklikleri ve en önemlisi siyasi kararlar neticesinde aslında hiç olmayacak yerlere açılan havaalanları’ olarak niteledik.   Haberimizde ayrıca Türkiye’de sivil havacılık tarafından kullanılan havaalanlarındaki ILS, VOR, Pozitif Radar Kontrolü gibi teknik enstrümanları derledik. Pilot, yer personeli, teknik personel gibi havacılığın çeşitli alanlarında görev yapmış ve yapmakta olan kişilerle konuştuk.   Son olarak, bir kez daha üzerine basa basa belirtelim ki, bir pilot yeri geldiğinde asfalt yola, tarlaya hatta suya bile başarıyla inebilir. Ancak insan hayatına değer verilen ülkelerdeki yetkililer de bütün olası aksaklıkları baştan hesap ederek bertaraf etmeye çalışır. Bir bakışta havaalanlarındaki sorunlar Türkiye’deki bazı havaalanları coğrafi olarak yanlış yerlere kurulmuş durumda. Bu yüzden birçok havaalanında ILS kurulamıyor. Aynı şekilde pistin uzatılması talepleri, havaalanının konumlandırılması uygun olmadığı için yerine getirilemiyor. Pilotlar gözünden bakıldığında belki de daha da önemli olan Pozitif Radar Kontrolü de birçok alanımızda uygulanmıyor. Bunun yanında siyasi iktidar tarafından kadrolaşma sürüyor. Bu da liyakate dayalı olması gereken sistemi sekteye uğratıyor.   Teknik donanımın maliyeti ILS: Dört ayrı sistemden oluşan ILS sisteminin dünya piyasasındaki fiyatı 650 bin dolar civarında. Sistemi kurmak için gerekli altyapının hazırlanması 1milyon dolar. Bir havaalanına ILS kurulması toplam olarak 1 milyon 650 bin dolar.   VOR: Maliyeti 150-200 bin dolar arasında.     Pilotlar tarafından en sevilmeyen havaalanları İstanbul Atatürk Havalimanı Trabzon Havaalanı Ankara Esenboğa Havalimanı Gaziantep Havaalanı Isparta Havalimanı Antalya Havalimanı Van Ferit Melen Havaalanı Hatay Havaalanı Tokat Havaalanı Adıyaman Havaalanı Mardin Havaalanı İzmir Adnan Menderes Havaalanı   Neden Sevilmiyorlar? + İstanbul Atatürk Havalimanı’nın 36–18 kodlu pisti tam verimli kullanılamıyor. Yerleşim alanları pistlere çok yakın olduğu için pistin başına teker koymak problem yaratabiliyor. 06–24 pisti ise yağışlı ve çok rüzgârlı havalarda pilotlar için daha zor bir iniş yaratıyor.   + Bazı havaalanlarında ILS olmasına rağmen her pistte kullanılabilmesi söz konusu değil. Örneğin Antalya Havaalanı’nda, kuzeyden yaklaşmalarda, yani denize doğru inişler için üç tane pist var. Hepsine ILS koyulamıyor. Çünkü yaklaşma ve süzülüş hattının önünde engeller var. Üstelik konum itibariyle o körfez, sık sık sağanak yağış ve rüzgâr gibi hava hadiselerine uğrayan bir meydan. Gaziantep ve İzmir de yoğun hava hadiselerinin yaşandığı meydanlar.   + ILS var demek, her inişte kullanılabiliyor demek değil. Trabzon gibi bazı havaalanlarında ILS tek yönden inişlerde kullanılabiliyor. Diğer istikamette dağlar ve engeller, ILS kurulumunu imkânsız kılıyor.   + Ankara Esenboğa, Gaziantep, Trabzon gibi bazı havaalanlarında yılın büyük bölümünde sis veya yoğun hava hadiseleri yaşanıyor.   + Isparta da dahil olmak üzere doğudaki havaalanlarının çoğunda ILS sistemi bir yana, maliyeti daha ucuz olan radar sistemi yok. Pilotlar ILS ve Pozitif Radar Kontrolü olmayan bu havaalanlarına yaklaşmaları sırasında (özellikle gece uçuşlarında) sadece kendi becerilerine ve tecrübelerine kalıyor.   + Havaalanlarımızın yer seçimlerinde yanlış tercihler yapılmış. 11 Havaalanımıza etraflarındaki engellerden dolayı modern sistemler kurulamıyor. Dört havaalanımızda bu sistemler tahditli olarak kurulabiliyor. Bazıları ise hiçbir planlama yapılmadan, kuşların göç yolları üzerinde yapılmış. Bunlara örnek ise Tokat, Hatay, Van, Adıyaman, Mardin verilebilir.   + Kars, Van, Erzurum, Tokat, Mardin, Hatay, Antalya Gazi Paşa, Uşak, Zonguldak başta olmak üzere meydanların, modern seyrüsefer cihazlarıyla yenilenmesi gerekiyor.   + İzmir Adnan Menderes Havaalanı’nda uçaklar şehrin üzerine kalkışa mecbur. Çünkü uçaklar genel olarak rüzgâra karşı inip kalkıyor, Adnan Menderes’te ise esen rüzgâr şehre doğru. Ayrıca etraftaki dağlar da uçaklar açısından zorlaştırıcı faktör olarak dikkat çekiyor. ---------------------------- Kısaltmaların açıklanması   Haberimizde kullandığımız çeşitli kısaltmaları, okumanıza yardımcı olması için baştan sıraladık.   ILS: Aletli İniş Sistemi (Instrument Landing System) Bulut tavanının düşük, görüş ve diğer meteorolojik faktörlerinin kötü olduğu durumlarda uçağın piste elektronik cihazlarla emniyetli olarak iniş yapmasını sağlayan bir sistemdir.   VOR: ( VHF OMNIRANGE RADIO ) VHF frekans bandında orta ve kısa mesafe navigasyon cihazı. Bir VOR istasyonundan diğer bir VOR istasyonuna uçuşlarda önceden seçilmiş hava koordinatları üzerinde, pilota manyetik kuzeye göre açı bilgisi sağlaması amacıyla kullanılır.   Pozitif Radar Kontrolü: Pilotların yerden saniye saniye kontrol altında tutulup, olabilecek en ufak rota sapması veya irtifa değişikliğinde uyarılmalarına yarayan sistem özellikle gece uçuşlarında büyük önem taşıyor. ... Devamı Tempo'da İsmail Çınar ERGİN Fotoğraf: CORBIS   (1049 – 10 Ocak 2008)