MALUMAT

Hayallerin zamanı: Piyango

Yılbaşı piyangosuz olmaz. Bu yılki büyük ikramiye 60 milyon TL! Piyango hayatımıza önce İzmir, ardından İstanbul'da eşya ve ev gibi hediyelerle girmiş; tiyatroya seyirci, kiliseye cemaat çekmek için kullanılınca 'ilgi patlamış'. Ara ara yasaklanmış, para da kazandırmış, şöhret de dağıtmış.

Nilay Örnek

'Lotarya'nın bizdeki başlangıcı özellikle Avrupa ülkelerine göre geç; kayıtlara göre 1834 yılında İzmir’de... Biletler 10 kuruş, büyük ikramiye ise altın saat imiş. İstanbul’da 1849'da düzenlenen bir piyango çekilişinde büyük ikramiye, Pera’da yani Beyoğlu'nda bir ev. Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk piyango düzenleme izni 1850'de, Ermeni asıllı Osmanlı vatandaşı Naum Efendi’ye verilmiş. Naum Efendi, tiyatrosuna seyirci çekebilmek için tiyatro biletinin yanında eşya piyangosu bileti de vermeye başlamış. Bu sayede tiyatro epey izlenir olmuş.

CEMAAT ARTINCA...
Başarıyı gören diğer kurumlar, başta Ermeni Katolik Kilisesi gibi dini yapılar, katılımı artırmak için piyango düzenleme iznine başvurmuş. Ev ve arsa gibi hediyeler kısa sürede ibadethanelerde cemaati artırmış. Bunun üzerine İtalyan asıllı Mösyö Bianchi de, Avrupa’daki bazı piyangoları 1855'ten itibaren İstanbul ve İzmir’e getirerek halka satmaya başlamış.

ADI NEREDEN GELİYOR?
Biz de önceleri 'lotarya' dermişiz... Şimdi 'piyango' denmesinin nedeniyle ilgili iki tez var; İtalya'da siyah-beyaz kartlarla oynanan ve kazanan kâğıtların rengi olan beyazdan yani İtalyanca adıyla 'bianco'dan almış adını. Ya da Bahçekapı'da bayii olan bu Mösyö Bianchi'den...

KONULU GÖRSELLER
Çok gelgitli bir hikâyesi var piyangonun. Bir yasaklanmış, bir yardım aracı olarak görülmüş, bir popülerleşmiş, bir yerini başka bir 'heyecana' bırakmış. Millî Piyango İdaresi'nin kuruluşu 1939. 1944'ten sonra bilet desenlerine özen gösterilmiş, 'konulu' görseller yapılmış. İhap Hulusi Görey'in çizimleri bugün bile müzayede ve koleksiyonların gözdesi. Her ayın 9, 19, ve 29'unda Milli Piyango çekilişi var. Piyango eskisi kadar gözde olmasa da her 31 Aralık yaklaşırken gözler ona çevriliyor. Piyangoyla zenginleşen, ünlenen, hakkında yazı dizileri yapılan kişi sayısı da az değil. İsmet Paşa 1968’de, Milli Piyango'nun büyük ikramiyesi olan 50 bin lirayı kazanmış. İstanbul'da piyango bayiliği yapan, 2.25 metrelik boyuyla efsaneleşen Bilecikli Uzun Ömer (Özkan), Sait Faik'in 'Uzun Ömer' hikâyesinin ve pek çok haberin ana karakteri olmuş olabilir. Piyango belki de adını Mösyö Bianchi'den almıştır ama hâlâ ‘piyango’ denince akla ilk onun adı geliyor: 1 Ocak 1986'da bayisinden alınan bilete 1 milyar lira çıkan Nimet Abla (Özden)!

 

TEMPO

Diğer Yazılar

Önce Obje Vardı MAYIS 2016

Zaha Hadid: İmkânsızı mümkün kılan kadın

Haydar Aliyev Kültür Merkezi, Guangzhou Opera Binası, Londra Su Sporları Merkezi, Şeyh Zayed Köprüsü, Kartal-Pendik kentsel dönüşüm projesi… Nerede görürseniz görün, Zaha Hadid'in işlerini tanırsınız. Bütün mimari tasarımlarında, birbirinden değişik objelerinde kendisinden izler bıraktı. Yüzlerce öğrencisi oldu. Dünyanın en önemli mimarlık ödüllerini kazanan ilk kadındı. ‘Dalgaların ve kavislerin kraliçesi’ Zaha Hadid’e veda etmek zor.

DEVAMINI OKU
Önce Obje Vardı KASIM 2015

Erotizm Bitti mi?

Yüksek kültür ürünü, gizemli hazların toplamı erotizm, tarih boyunca insanlığın çiğ arzularını, karanlık fantezilerini şiire, tabloya, romana, filme dönüştürdü. Ama çoktandır gizemli erotizmin yerini pornografinin 'kullan-at' çıplaklığı almış durumda. İnsan, popüler kültürün geldiği noktaya bakınca sormadan edemiyor: Sahi, erotizm nereye gitti?

DEVAMINI OKU
Önce Obje Vardı EYLÜL 2016

Gökyüzü gibi kadın: Hazal Türesan

O gökyüzü gibi... Çünkü masmavi bakışları sayısız kadını barındıran uçsuz bucaksız, enerjik bir ruha ev sahipliği yapıyor. ‘Kara Para Aşk’la tanıdığımız Hazal Türesan, delidolu bir rolle arzı endam ediyor şu sıralar. ‘Tatlı İntikam’ın çılgın Başak’ı olarak izlediğimiz Türesan, gerçek hayatında aksine çok çekingen olduğunu anlatıyor. Peki bu çekingen kadının içinden bu ruhlar nasıl çıkıyor?

DEVAMINI OKU